Gasmaskers

Verzet en promotie

In de jaren '20 en '30 was er aanvankelijk veel weerstand tegen bewapening; militarisme werd als misdadig weggezet door pacifisten. Ook het ontwikkelen van gasmaskers werd als opening tot oorlogvoeren gezien...

Andere partijen zagen een nieuwe oorlog als iets onvermijdelijks en drongen juist aan op herbewapening en een goede voorbereiding voor zowel het leger als het 'thuisfront'. 

De brochure 'luchtoorlog en gasmaskers' stelt dat organisaties zoals het rode kruis, door advertentiegelden aan te nemen en cliches te plaatsen van gasmasker leveranciers, zich schuldig maken aan valse voorlichting en hun eigen onafhankelijkheid niet geloofwaardig vol kunnen houden! 

De invloed van commercie op overheidsbeslissingen is een thema wat toen al speelde..

Goedkeuring

De overheid zag in de groeiende aandacht voor zelfbescherming ook het gevaar van het mogelijk verhandelen van ondeugdelijke gasmaskers en stelde een rijkskeur in. Hieronder staat een opsomming van de (mij bekende) goedgekeurde gasmaskers.

Rijkskeur 001: Het leger gasmasker model G

Het eerste gasmasker wat een goedkeuringsnummer kreeg volgens het gasmaskerbesluit, was het model G gasmasker dat niet bestemd was voor particulieren maar voor het leger. Dit gasmasker, gebruikt in een groene canvas tas, werd gemaakt door het Staatsbedrijf Artillerie Inrichtingen in Hembrug, Zaandam.

Rijkskeur 003: Draeger / Oxygenium Schiedam

Handleiding bij het NEDRA gasmasker, vermoedelijk een samentrekking van de woorden NEDerlands en DRAeger. 

Het masker werd in Nederland gemaakt volgens de Draeger patenten volgens de Draeger brochure van juni 1938.

N.V. Mij. Oxygenium - Schiedam profileerde zichzelf in advertenties als vertegenwoordiger van de Draeger Werke in Lübeck en staat vermeld als "Hoofd-agentschap voor Nederland en koloniën". 

Een bijna ovalen, metalen bus met zowel het Draeger-logo als een plaatje van Oxygenium Schiedam.

OP de filterbus, type 502, een banderol met ook weer beide vermeldingen. 


Rijkskeur 006: Vredestein model II

Model II kwam in 1938 op de markt. 


Rijkskeur 007: Otter en Groenendijk

Volgens het Haarlems Dagblad van 14 mei 1938, pagina 10, is dit het eerste goedgekeurde masker gelet op het gasmaskerbesluit. Het masker bestond uit een Belgisch masker model L702 gecombineerd met een filter met een papieren banderol met daarop de vermelding Otter en Groenendijk. 

Belgische tweetalige gebruiksaanwijzing behorend bij het gelaatsstuk L702.


Rijkskeur 009: Staatsbedrijf der Artillerie Inrichtingen Hembrug Zaandam

Het gelaatsstuk is geproduceerd door Vredestein. 

Het zelfde gelaatsstuk is ook gemaakt door Hevea onder het zelfde goedkeuringsnummer.


Rijkskeur 011: Electro Model 130

Voor en achterzijde van de gebruiksaanwijzing.


Rijkskeur 012: Vredestein /Duiker

Bij dit gasmasker worden twee verschillende handleidingen aangetroffen. 

Links de simpele versie, rechts de voorzijde van de gebruiksaanwijzing waarin ook allerlei algemene tips en aanbevelingen staan. 

Vredestein - Duiker gasmaskergelaatsstuk in blikken doos.

Het Vredestein gelaatsstuk is het zelfde type als het gelaatsstuk van goedkeuringsnummer 006.

Behalve als complete set in kartonnen doos werd dit masker blijkbaar ook los in blik verhandeld. 


Rijkskeur 014: Veritex

Reclamefolder en voorzijde van de gebruiksaanwijzing.


Rijkskeur 016:  (Belgisch) gelaatstuk L702 / gasfilterbus 1939 NV Ougree

Het gasmasker met goedkeuringsnummer 016 bestond uit het Belgische masker L702 aangevuld met gasfilterbus 1939 die door de firma Ougree van een papieren banderol werd voorzien. Het masker is daardoor vrijwel identiek aan het masker met nummer 007 dat bestond uit het zelfde gelaatsstuk L702 met filter. Het masker wordt zowel aangetroffen in kartonnen dozen als in een ronde, grijze, blikken bus.

De Belgische tweetalige gebruiksaanwijzing behorend bij het gelaatstuk L702 werd door Ougree vervangen door hun eigen handleiding. 


Rijkskeur 019: (Tsjechisch) gelaatstuk Fatra / gasfilterbus Cidex

Voor- en achterzijde van de gebruiksaanwijzing, gedrukt op een dikke kartonnen kaart.


Rijkskeur 026: (Tsjechisch) gelaatstuk Fatra / gasfilterbus G.L. Loos

Handleiding en extra bijlage op flinterdun papier

Bij het geïmporteerde gasmasker een gasfilterbus met de opdruk NF: Nederlands Fabricaat.


Draagzakken / draagtassen voor gasmaskers.

De rode zak van het type zoals op de eerste foto te zien is, wordt vaak aangetroffen in de kartonnen doos van het Vredestein-Duiker gasmasker. Een aantal van deze zakken in de collectie zijn 'los' gevonden met een Fatra masker.

De zak van het model zoals op de tweede foto wordt vaak aangetroffen met een model III gasmasker van Hevea of Vredestein.

Tenslotte is op de laatste foto het label te zien van de 'GEDU gasmaskertasch'. Dit model is goedgekeurd door de NVL en komt ook voor in de prospectus 'Luchtbeschermingsmaterialen' van de LuBeMa. 

Gasmaskertas met aanduiding GEM. KAPELLE en het getal 76.

Mogelijk is dit dan een masker van de blokploeg uit blok 76.