Luchtbescherming LB: de blokploegen

Doe het zelf!

Het idee is duidelijk; de burger is zelf aan zet. Maar samenwerking en organisatie is onvermijdelijk en broodnodig. Eendracht maakt immers macht!? En dus wordt de blokorganisatie in het leven geroepen.

Vakken, wijken en blokken

Grote gemeenten werden ingedeeld in vakken. Deze vakken bestonden uit een aantal wijken. En deze wijken werden verdeeld in blokken. Soms bestond een blok uit enkele kleine straten, soms werd een lange straat over meerdere blokken verdeeld. In het ideale geval had elk blok zijn eigen blokploeg. 

Een vroeg model stoffen armband van een wijkhoofd en het latere emaille model vanaf 1941.

Blokploegen

De blokploeg zou moeten functioneren als een eenheid die de bewoners van een blok als eerste hulp kon verlenen.

Een blokhoofd was dan ook het eerste aanspreekpunt bij voorkomende ongevallen. Het was dus wel zaak om duidelijk te weten wie het blokhoofd was en zijn eventuele plaatsvervanger. In Amsterdam werd er bij de burgers van de Scheldebuurt op aangedrongen het blokhoofd te kennen. Op de kaart met luchtbeschermingsmaatregelen in huis, die bedoeld was aan de binnenkant van de voordeur te hangen, is de naam van zowel het blokhoofd als het plaatsvervangend blokhoofd vermeld. Ook deze kaart komt uit Amsterdam. 

Ook in Utrecht was een dergelijk papier in gebruik.

Een document uit Winschoten geeft heel duidelijk aan hoe een blokploeg in elkaar zit en wat er van de leden verwacht wordt. Een pamflet van de N.V.L. afdeling Bergen op Zoom legt specifiek uit hoe de blokorganisatie zou moeten functioneren bij luchtalarm of bominslagen. Rechts een uitgave van de afdeling Den Haag over de rol van blok- en wijkhoofden.

Een vroege mouwband van een assistent blokhoofd. Waarschijnlijk werd deze aanduiding later gewijzigd in plaatsvervangend blokhoofd.

Gasmasker, mouwband en -schild van Dominee van Leeuwen van de Daal en Bergselaan uit Den Haag. De titel straathoofd werd later in de oorlog niet meer gebruikt; Ds. van leeuwen werd plaatsvervangend blokhoofd. 

Het bord van een plaatsvervangend blokhoofd uit Haarlem.

Het armschildje en een vlugschrift van blokhoofd dhr. M.A. Meijer van de Taandersstraat 86 in Rotterdam West. 

Armschildjes die landelijk vanaf 1941 om de bovenarm gedragen werden ter herkenning. 

Een kartonnen bord om achter het raam te zetten; gebruikt in omgeving Zaandam.

Close-ups van helmen. De linker helm van blok 94 is waarschijnlijk gebruikt in Driebergen of een plaats in de buurt daarvan; mogelijk Utrecht.

Van de rechter helm met witte band en markering blokploeg 86 is geen historie bekend. 

Het mouwschildje toont opgeschilderde cijfers, mogelijk van blokploeg 60?

Aan de binnenzijde van luchtbeschermingshelmen worden ook inscripties of andere vermeldingen aangetroffen. Het exemplaar op de rechter foto heeft blok 24 - I in de rand boven de nek. 

Helmen zoals gebruikt door blokploegen en medewerkers van luchtbeschermingsdiensten. Zwart, wit of grijs overgeverfd, voorzien van nummers of blokaanduiding, soms met een (gemeentelijk) logo of ander beeldmerk. Een groot scala aan helmen is gebruikt. De Nederlandse M16, M27 en M34, Belgische, Engelse en Duitse modellen. 

De helm met groene band komt waarschijnlijk uit de stad Groningen. 

De helm die gemerkt is met LBD N is vrijwel zeker oorspronkelijk afkomstig uit de gemeente Naarden. 

Reclame voor helmen bij luchtgevaar van N.V. de Vereenigde Blikfabrieken uit 1939 en een reclame voor geïmporteerde helmen uit Engeland. 

De onderstaande brief uit Rotterdam-West, opgesteld direct na de mobilisatie in september 1939, illustreert wat de verschillende onderdelen van blokbescherming kunnen zijn. Een EHBO-brigade, een brandweerbrigade en een technische commissie. En, juist voor dames, de heren zouden wel eens afwezig kunnen zijn...

Dit blok werd gevormd door de Claes de Vrieselaan, Schietbaanlaan, Joost van Geelstraat en het Middellandplein.

Een emmerpomp of emmerspuit, ook wel annihilator genoemd, voorzien van een goedkeuringsnummer van de inspectie voor de luchtbescherming. Deze spuit is van de fabriek Espana, voorheen Spanjaard &Co uit Utrecht.  Hoogstwaarschijnlijk is deze pomp gebruikt door een blokbrandweer groep.

Voor dit merk emmerspuit worden ook aanbevelingen gedaan in plaatselijke gidsen: 

Velen luisterden naar de oproep om zich aan te sluiten bij de NVL en actief lid te worden van ee nblokbloeg. Hieronder verschillende Rotterdamse betalingsbewijzen van contributie. Het betreft bewoners van de Sonoijstraat en Saftlevenstraat.


EHBO posten en ploegen in het blok

Legitimatiebewijzen van leden van de blokploegen/ EHBO van de luchtbescherming in Amsterdam, Voorburg en Den Haag.

Deze legitimatiebewijzen van de burger-blokbescherming hebben het opschrift luchtbescherming; de medewerkers  van gemeentelijke diensten hebben op die plek de vermelding luchtbeschermingsdienst.

In veel gemeenten werden verbandposten ingericht; bijvoorbeeld in gymzalen, ziekenhuizen, kerken en scholen. In Den Haag werd in maart 1940 een overzicht van de hoofdverbandplaatsen uitgereikt. 

In Assendorp bij Zwolle werd duidelijk aangegeven waar de verbandkist aanwezig was; een emaillen bordje geeft aan waar de hulppost is. 

Bron: "Monumenten te Kampen", via Facebook. 

 

Luchtbescherming Assendorp (Zwolle)
Op dinsdag 27 februari 1940 publiceerde de ‘Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant’ een artikel over het in werking stellen van Luchtbescherming in de Zwolse wijk Assendorp. In dit artikel wordt duidelijk gemaakt dat de verschillende hulpposten herkenbaar zullen zijn door emaille bordjes.
Ook de adressen waar de hulpposten werden gevestigd stonden met naam en toenaam in het artikel. 44 Adressen ontvingen enkel een verbandkist (en dus een bordje als in de foto); 6 adressen ontvingen een verbandkist en reddingsmateriaal en 4 adressen enkel Reddingsmateriaal.


Verbandkist A

Grote verbandkisten van hout en blik, geproduceerd tijdens de oorlogsjaren en in deze vorm gebruikt in fabrieken en door luchtbeschermingsploegen. 

Verbandkist B

Verbandkist B is een beduidend kleiner model dan de hierboven afgebeelde verbandkisten A.

Via de LuBeMa kon ook een speciale blok-verbandtrommel aangeschaft worden.  

Een wedstrijd in VAK IIIc van Rotterdam. Alleen een informele bijeenkomst of vooral bedoeld om de vaardigheid van de EHBO ploegen te testen. Deze competitie op 8 juli 1943 werd met een heus diploma beloond. 

Precies een jaar later, 8 juli 1944 vind in Den Haag in ieder geval een soortgelijke wedstrijd plaats! 

Een derde prijs die gewonnen werd op 1 december 1943 in vak 3A. Van welke gemeente is nog onbekend!